Nguồn gốc tuxedo: từ smoking jacket tới Tuxedo Park

Tuxedo là chiếc áo tiệc tối ngắn, không đuôi, ra đời ở Anh khoảng giữa thập niên 1860 như một lựa chọn thoải mái hơn áo đuôi tôm. Khi sang Mỹ, nó mang tên câu lạc bộ Tuxedo Park ở New York, nơi kiểu áo này gây chú ý từ năm 1886. Hiểu hành trình đó, anh sẽ hiểu vì sao bộ tuxedo hôm nay vẫn giữ ve lụa, quần viền và chiếc nơ đen.

Trước tuxedo: áo đuôi tôm và chiếc smoking jacket

Thế kỷ 19, trang phục buổi tối của quý ông Anh là áo đuôi tôm (tailcoat), đi cùng gile trắng, sơ mi cổ cánh và nơ trắng. Ngày nay ta gọi quy ước ấy là white tie. Đó là bộ đồ đẹp nhưng khá cứng, đòi hỏi nghi thức trọn vẹn từ đầu đến chân.

Sau bữa tối, các quý ông thường sang phòng hút thuốc. Ở đó họ khoác smoking jacket: chiếc áo ngắn bằng nhung hoặc lụa, ve khăn (shawl), cài bằng dây thắt hoặc khuy quấn, để mùi thuốc không ám vào áo đuôi tôm. Chiếc áo mang tinh thần thư giãn và riêng tư này để lại cho tuxedo hai di sản: kiểu ve shawl và cảm giác mềm mại, ánh nhẹ của chất liệu.

Thái tử xứ Wales và nhà may Henry Poole

Edward, Thái tử xứ Wales (sau này là vua Edward VII), là người rất chăm chút y phục nhưng cũng chuộng sự thoải mái. Nhà may Henry Poole & Co. trên phố Savile Row cho biết sổ sách của họ ghi nhận năm 1865 đã cắt cho Thái tử một chiếc áo ngắn không đuôi để mặc trong những bữa tối thân mật.

Ban đầu, chiếc áo này chỉ xuất hiện trong không gian riêng: bữa tối ở nhà, tiệc với người quen. Ở những dịp trang trọng, áo đuôi tôm vẫn giữ nguyên vị trí. Người Anh gọi nó là dinner jacket, và đến nay ở Anh tên gọi ấy vẫn được dùng.

Năm 1886: cái tên đến từ Tuxedo Park

Tuxedo Park là khu nghỉ dưỡng của giới thượng lưu ở bang New York, do Pierre Lorillard IV lập năm 1886. Theo các tư liệu thường được nhắc, ở vũ hội mùa thu năm đó của Tuxedo Club, vài quý ông trẻ xuất hiện trong áo tiệc ngắn không đuôi thay vì áo đuôi tôm. Chi tiết ấy gây xôn xao, và người Mỹ bắt đầu gọi kiểu áo này theo tên câu lạc bộ: tuxedo.

Đi kèm là một câu chuyện quen thuộc: James Brown Potter, thành viên Tuxedo Park, được mời tới dinh thự Sandringham, hỏi Thái tử nên mặc gì cho bữa tối và được giới thiệu tới Henry Poole, rồi mang chiếc áo ấy về Mỹ. Các nhà nghiên cứu trang phục cho rằng câu chuyện này có phần được thêu dệt. Nhưng hướng đi thì rõ: dinner jacket đi từ Anh sang Mỹ, và cái tên tuxedo sinh ra ở Tuxedo Park.

Một chiếc áo, nhiều tên gọi

Cùng một kiểu trang phục, mỗi nơi gọi một cách:

• Anh: dinner jacket, bộ đầy đủ là dinner suit.
• Mỹ: tuxedo, gọi tắt là "tux".
• Pháp và nhiều nước châu Âu: smoking, như một lời nhắc về chiếc smoking jacket.
• Tây Ban Nha: esmoquin, cũng bắt nguồn từ chữ smoking.
• Việt Nam: thường gọi là tuxedo hoặc lễ phục.

Khi thợ may nói "smoking" hay "dinner jacket", anh cứ hiểu là họ đang nói về tuxedo.

Từ áo thư giãn thành chuẩn mực black tie

Bước sang thế kỷ 20, dinner jacket dần được chấp nhận ở các bữa tiệc tối bớt nghi thức hơn, còn áo đuôi tôm dành cho dịp long trọng. Từ đó hình thành hai cấp trang phục buổi tối, gọi theo màu nơ: white tie và black tie. Qua nửa đầu thế kỷ 20, black tie trở thành quy ước buổi tối phổ biến, còn white tie thu hẹp lại ở những nghi lễ đặc biệt.

Thập niên 1920–1930 là giai đoạn tuxedo được tinh chỉnh. Ve nhọn được mượn từ áo đuôi tôm. Đai bụng (cummerbund) bắt nguồn từ dải thắt lưng vải mà sĩ quan Anh tiếp nhận ở Ấn Độ, đi cùng gile hở ngực như hai cách che phần eo. Màu midnight blue thịnh hành vì dưới ánh đèn điện, xanh đêm thẫm trông đen sâu hơn cả màu đen; Công tước xứ Windsor thường được nhắc tới như một người góp phần phổ biến màu này. Cùng thời kỳ, áo tiệc trắng (white dinner jacket) xuất hiện ở những nơi khí hậu ấm.

Những gì còn lại trong bộ tuxedo hôm nay

Hơn một thế kỷ rưỡi trôi qua, tuxedo vẫn mang dấu vết của từng chặng đường:

• Ve shawl: kế thừa từ smoking jacket, mềm và liền một đường. Mẫu tuxedo đen ve shawl nhung giữ khá rõ tinh thần ấy.
• Ve nhọn và quần viền: đi ra từ áo đuôi tôm, mang vẻ nghiêm và cấu trúc hơn.
• Mặt ve satin hoặc grosgrain: dấu hiệu nhận ra trang phục buổi tối giữa một phòng toàn suit.
• Đai bụng và gile hở ngực: hai cách che eo hình thành từ đầu thế kỷ 20.
• Midnight blue và trắng ngà: hai biến thể màu có lịch sử riêng, như tuxedo xanh đen ba mảnh hay dinner jacket trắng ngà ve đen.

Những chi tiết này không phải trang trí. Chúng là ngữ pháp của trang phục buổi tối, và bỏ đi một chi tiết, bộ đồ sẽ nghiêng dần về phía suit. Nếu anh muốn biết bộ tuxedo hôm nay cần đủ những gì, hãy đọc thêm bài tiêu chuẩn tuxedo black tie.

Mon Amie có thể giúp gì

Tại TUXEDO by Mon Amie, đội thợ của xưởng Hoàng Vy (thành lập từ 1991) giữ đúng những chi tiết kinh điển này khi may đo tuxedo: ve bọc satin hoặc grosgrain, khuy bọc, túi viền, quần viền galon. Thời gian may tuỳ mẫu và lịch thử, chuyên viên báo cụ thể khi đo; anh nên đặt sớm trước ngày cưới hay sự kiện. Mời anh đặt lịch tại showroom hoặc gọi Zalo 0888.111.118 để được tư vấn.