Vì sao gọi là tuxedo: câu chuyện cái tên từ Tuxedo Park

Chữ "tuxedo" là tên một địa danh trước khi là tên một bộ lễ phục. Tuxedo Park là khu nghỉ dưỡng riêng của giới giàu có ở bang New York, và câu lạc bộ của nó tổ chức một buổi dạ vũ mùa thu năm 1886 mà người ta hay kể là nơi cái tên gắn vào chiếc áo. Phần địa danh và năm tháng khá chắc; phần ai mặc gì đêm đó thì chủ yếu là lời kể.

Tuxedo Park là nơi nào

Tuxedo Park nằm ở hạt Orange, phía bắc thành phố New York, quanh một hồ nước trong vùng đồi. Khu này do Pierre Lorillard IV, người thừa kế một gia đình thuốc lá giàu có, quy hoạch từ giữa thập niên 1880 thành nơi nghỉ cuối tuần có cổng canh, nhà gỗ lớn và một câu lạc bộ riêng, thường gọi là Tuxedo Club.

Chính tên "Tuxedo" cũng có gốc xa hơn. Nó thường được cho là một từ của người bản địa vùng này (nhóm Lenape) dùng để gọi hồ và khu vực quanh đó, với nghĩa mà các nguồn giải thích không thống nhất. Vì thế đừng vội tin vào một cách dịch duy nhất.

Buổi dạ vũ mùa thu 1886

Câu lạc bộ khai trương năm 1886, và mùa thu năm đó tổ chức dạ vũ đầu tiên cho hội viên. Báo chí New York thời ấy theo dõi kỹ những buổi tụ họp của giới thượng lưu, nên chuyện ăn mặc trong đêm đó được nhắc đi nhắc lại trong nhiều năm.

Điều nên nhớ: người ta kể lại nhiều hơn là ghi chép. Chi tiết về ai đến, mặc gì, bao nhiêu người mặc vậy phần lớn đến từ hồi ký và các bài viết sau này, không phải từ một danh sách đương thời có thể kiểm chứng.

Hai giai thoại hay được kể

Giai thoại đầu tiên nói rằng một nhóm thanh niên trong câu lạc bộ, trong đó có con trai Pierre Lorillard là Griswold, đến dạ vũ trong những chiếc áo dạ hội cắt cụt đuôi, thay cho áo đuôi tôm quy định. Người xem hoặc ngạc nhiên hoặc thích, và kiểu áo ấy được gắn với địa danh.

Giai thoại còn lại gắn với một hội viên là James Brown Potter. Chuyện kể rằng ông sang Anh, được Thái tử xứ Wales gợi ý tới nhà may Henry Poole, rồi mang kiểu áo ngắn buổi tối này về Tuxedo Park. (Phần Thái tử và nhà may xem ở bài Henry Poole và chiếc dinner jacket đầu tiên.)

Hai chuyện không loại trừ nhau, và cũng không có chuyện nào được xác nhận chắc chắn. Có khả năng cả hai đều phản ánh một thực tế chung: kiểu áo ngắn buổi tối từ Anh đã tới giới thượng lưu New York khoảng những năm ấy, và Tuxedo Park là nơi nó được chú ý.

Cái tên lan ra khắp nước Mỹ

Vì Tuxedo Park là nơi của những người có tiếng, mọi thứ họ mặc đều được để ý. Khi một kiểu áo gắn với nơi đó, người ta bắt đầu gọi nó là "tuxedo coat" rồi gọi cả bộ là "tuxedo". Các hiệu may và cửa hàng, cùng báo chí, giúp tên gọi này quen thuộc dần trong những năm tiếp theo.

Đến đầu thế kỷ 20, người Mỹ đã gọi bộ lễ phục đen buổi tối của mình là tuxedo, thường rút gọn thành "tux", trong khi người Anh vẫn giữ chữ dinner jacket (xem smoking, dinner jacket, tuxedo: một bộ đồ, nhiều tên gọi). Cái tên theo bộ đồ đi ra nhiều nơi khác, trong đó có Việt Nam, nơi "tuxedo" thành tên gọi quen cho dòng lễ phục có ve bọc satin.

Điều nên nhớ khi dùng cái tên này

• Tuxedo là tên gọi kiểu Mỹ của chiếc áo, đến từ một địa danh, không phải từ một nhà may hay một chất liệu.
• Nó chỉ cùng một loại trang phục với dinner jacket, vì thế thiệp mời ghi "black tie" hiểu như nhau ở cả hai nơi.
• Khi kể cho người khác nghe, nên nói "theo lời kể phổ biến" ở phần giai thoại. Phần chắc chắn chỉ là: có một câu lạc bộ tên Tuxedo, có một buổi dạ vũ năm 1886, và một cái tên đã bám theo chiếc áo.

Về toàn bộ hành trình của trang phục này từ smoking jacket đến chuẩn black tie, anh có thể đọc nguồn gốc tuxedo; bài này chỉ tập trung vào chuyện cái tên.

Đặt lịch thử tại Mon Amie

Dù gọi là tuxedo, smoking hay dinner jacket, thứ quyết định anh trông ra sao vẫn là phom, vải và chi tiết đúng chuẩn. Nếu anh sắp có một buổi theo dress code black tie, hãy đặt lịch tại showroom để chuyên viên Mon Amie đo và tư vấn bộ phù hợp.