Smoking, dinner jacket, tuxedo: một bộ đồ, nhiều tên gọi

Cùng một bộ lễ phục đen buổi tối, người Anh gọi là dinner jacket, người Mỹ gọi là tuxedo, còn Pháp, Ý và Đức gọi là smoking. Nếu anh nhận thiệp mời hay đi mua đồ ở nước ngoài mà không biết điều này, rất dễ hiểu nhầm. Bài này đối chiếu tên gọi theo từng nước và cả cách người Việt hay dùng.

Nước Anh: dinner jacket và dinner suit

Ở Anh, chiếc áo gọi là dinner jacket, viết tắt DJ trong lời nói thường ngày, còn cả bộ gồm áo và quần gọi là dinner suit. Cụm "black tie" thường thấy trên thiệp mời, chỉ mức độ trang phục chứ không gọi tên món đồ. Ireland, Úc và nhiều nước từng chịu ảnh hưởng của Anh cũng quen cách gọi này.

Cái tên gắn với bữa tối (dinner), đúng với nguồn gốc là chiếc áo ngắn thay cho áo đuôi tôm trong các bữa ăn buổi tối thân mật. Anh có thể đọc thêm ở Henry Poole và chiếc dinner jacket đầu tiên.

Nước Mỹ và Canada: tuxedo

Người Mỹ gọi là tuxedo, thường rút thành "tux". Tên này đến từ Tuxedo Park, nơi có một câu lạc bộ mà nhiều người kể là nơi chiếc áo gắn với cái tên (câu chuyện đầy đủ ở vì sao gọi là tuxedo). Canada nhìn chung cũng dùng chữ này.

Một điểm dễ nhầm: ở Mỹ, "dinner jacket" nhiều khi chỉ riêng chiếc áo khoác màu sáng hoặc khác màu, như trắng ngà, đi với quần đen, đặc biệt vào mùa hè. Khi gặp từ này trong thiệp mời hay cửa hàng, nên hỏi lại cho rõ.

Pháp, Ý, Đức: smoking

Tiếng Pháp, tiếng Ý và tiếng Đức đều dùng chữ "smoking" cho bộ lễ phục này. Chữ này mượn từ "smoking jacket" của tiếng Anh, tức loại áo khoác mặc ở phòng hút thuốc, nhưng sang các ngôn ngữ này nó trở thành tên của cả bộ lễ phục buổi tối. Tiếng Tây Ban Nha viết là "esmoquin", tiếng Nhật đọc theo âm "tuxedo" thành "takishīdo".

Với người Việt, đây là chỗ hay gây buồn cười: "smoking" trong tiếng Anh nghĩa là hút thuốc. Nếu anh nói với người bản xứ nói tiếng Anh rằng anh cần mua "một bộ smoking", họ có thể không hiểu, trong khi ở Paris hay Milan thì ai cũng hiểu ngay.

Bảng đối chiếu theo quốc gia

Nơi	Tên gọi cho áo / bộ	Cách thiệp mời thường ghi
Anh, Ireland, Úc	dinner jacket, dinner suit, DJ	Black tie
Mỹ, Canada	tuxedo, tux	Black tie, formal
Pháp	smoking	Tenue de soirée
Ý	smoking	Smoking, abito da sera
Đức	Smoking	Smoking
Tây Ban Nha	esmoquin	De etiqueta
Nhật	タキシード (takishīdo)	Formal

Những dòng ghi trên thiệp mời chỉ mang tính tham khảo, vì mỗi nơi có cách diễn đạt riêng. Khi cần chắc chắn, nên hỏi ban tổ chức.

Người Việt gọi thế nào

Ở Việt Nam, bộ lễ phục này có mấy cách gọi cùng tồn tại:

• Lễ phục, cách gọi chung, rộng hơn tuxedo vì gồm cả các bộ trang trọng khác.
• Vest dạ tiệc hay vest lễ phục, cách gọi gần với tiếng thợ may, nhấn vào việc đây vẫn là bộ vest nhưng dành cho buổi tối.
• Tuxedo, từ vay mượn từ Mỹ, đang được dùng nhiều trong cửa hàng và quảng cáo.
• Smoking, ít gặp hơn nhưng vẫn được dùng trong giới may đo và những người từng đi châu Âu.

Trong nghề may, thợ thường phân biệt theo chi tiết: ve bọc satin, quần có dải viền, khuy bọc. Có những bộ vest tối màu chỉ gọi là "vest đen" dù trông na ná, trong khi tuxedo đúng nghĩa thì có các chi tiết riêng (xem khác biệt giữa tuxedo và suit).

Đọc thiệp mời và mua sắm ở nước ngoài

• Thiệp ghi black tie hoặc dinner jacket: mặc bộ lễ phục đen, sơ mi trắng, nơ đen, giày da bóng.
• Thiệp ghi tuxedo (Mỹ): cũng là black tie, cùng tinh thần.
• Thiệp ghi white tie: mức trang trọng cao hơn, cần áo đuôi tôm, không phải tuxedo.
• Thiệp ghi black tie optional hoặc creative black tie: có thêm chỗ cho vest tối màu hoặc cách phối riêng.

Anh có thể xem thêm cách hiểu từng mức ở trang dress code và bài về thiệp mời tiếng Anh ghi dress code.

Gợi ý khi nhờ thợ may

Tên gọi thì khác nhau, nhưng thợ may nào hiểu nghề cũng nhận ra ngay bộ bạn cần nếu bạn nói đủ ba điều: dịp mặc (cưới, gala, sự kiện), mức dress code ghi trên thiệp, và màu hay kiểu ve anh thích. Đó cũng là điều chuyên viên Mon Amie sẽ hỏi khi anh đặt lịch tại showroom.