Henry Poole và chiếc dinner jacket đầu tiên của Thái tử xứ Wales

Theo lời kể quen thuộc, chiếc dinner jacket ra đời vào khoảng giữa thập niên 1860, khi Thái tử Edward của nước Anh đặt ở nhà may Henry Poole & Co. một chiếc áo ngắn để mặc trong các bữa tối thân mật. Câu chuyện có thật ở phần cốt lõi, nhưng nhiều chi tiết xung quanh được thêu thùa theo năm tháng. Bài này chỉ giữ những gì có thể đứng vững và nói rõ chỗ nào là giai thoại.

Bữa tối ở Sandringham cần một chiếc áo khác

Edward, con trai cả của Nữ hoàng Victoria, sinh năm 1841 và sau này lên ngôi với tên Edward VII. Năm 1862 gia đình hoàng gia mua điền trang Sandringham ở hạt Norfolk cho ông, và nơi này trở thành chỗ ông tiếp bạn bè, đi săn, ăn tối ngoài khuôn khổ cung điện.

Thời ấy, đàn ông dự bữa tối buổi tối phải mặc áo đuôi tôm đen (tailcoat), kể cả khi chỉ là bữa ăn giữa vài người bạn ở nhà quê. Áo đuôi dài, cứng, nóng và khá vướng khi ngồi lâu bên bàn ăn. Một chiếc áo ngắn hơn, không có đuôi, nhẹ hơn, là điều dễ hiểu mà một người ham ăn mặc như Thái tử muốn có.

Henry Poole & Co. là ai

Henry Poole & Co. là nhà may London có từ đầu thế kỷ 19, gắn với Savile Row, phố may đo nổi tiếng của nước Anh, và với tầng lớp quý tộc, hoàng tộc châu Âu. Chính nhà may kể lại rằng họ đã làm cho Thái tử một chiếc áo ngắn theo dáng smoking jacket, tức loại áo khoác mặc ở phòng hút thuốc sau bữa tối, vào khoảng năm 1865.

Cần nói thẳng: nguồn chủ yếu của chi tiết này là hồ sơ và truyền thống truyền miệng của chính nhà may, không phải một văn bản đương thời nào xác nhận ngày tháng cụ thể. Vì vậy các sách sử trang phục thường dùng chữ "thường được cho là", và đó là cách viết trung thực.

Áo ngắn khác áo đuôi tôm ở đâu

	Áo đuôi tôm (tailcoat)	Áo ngắn (dinner jacket)
Thân áo	Cắt ngang eo ở phía trước, đuôi dài phía sau	Dài ngang hông, không đuôi
Cách mặc	Để hở, không cài	Cài một hoặc hai khuy
Cảm giác	Nghi thức, cứng	Gọn, thoải mái hơn
Dịp	Dạ tiệc lớn, vũ hội	Bữa tối thân mật, câu lạc bộ nam giới

Chiếc áo ngắn không hề bỏ hết dấu vết lễ phục. Nó mượn ve bọc lụa từ áo đuôi tôm và thêm vào đó sự gọn gàng của smoking jacket. Đó là lý do một chiếc tuxedo ngày nay vẫn mang ve satin nhưng cắt thân ngắn.

Vì sao câu chuyện được nhắc lại hoài

Có ba lý do. Một là nhân vật rất nổi: Thái tử xứ Wales là người dẫn dắt phong cách của cả thế hệ. Hai là nhà may còn nguyên và còn làm việc, nên câu chuyện có người giữ. Ba là nó giải thích gọn một chuyện khó giải thích, tức một trang phục mới thì phải có một lần đầu.

Thực tế trang phục ít khi có một người phát minh duy nhất. Những chiếc áo ngắn mặc buổi tối đã xuất hiện trước đó, dưới dạng smoking jacket. Điều Poole và Thái tử góp vào là đưa nó từ phòng hút thuốc lên bàn ăn tối, và điều đó đủ để họ đi vào lịch sử.

Từ giai thoại tới thói quen

Lúc đầu chiếc áo ngắn chỉ hợp với những dịp riêng tư, toàn đàn ông, không có phụ nữ. Áo đuôi tôm vẫn là lựa chọn của các buổi dạ tiệc lớn và vũ hội suốt nhiều thập niên. Dần dần, đặc biệt qua các câu lạc bộ nam giới và giới thượng lưu bên kia Đại Tây Dương (xem vì sao gọi là tuxedo), áo ngắn được mặc ở nhiều buổi tối hơn, rồi thành chuẩn black tie trong thế kỷ 20.

Muốn biết sự chuyển dịch đó diễn ra thế nào từng giai đoạn, anh có thể đọc nguồn gốc tuxedo.

Dữ kiện và giai thoại: phân biệt cho rõ

Khá chắc chắn:

• Thái tử Edward có thật, và là người dẫn dắt thời trang.
• Henry Poole & Co. là nhà may của ông và vẫn còn đến nay.
• Một chiếc áo ngắn dùng cho bữa tối xuất hiện trong thập niên 1860.

Giai thoại, nên coi là lời kể:

• Đó là chiếc dinner jacket đầu tiên trên thế giới.
• Ngày tháng, màu sắc, từng lời Thái tử nói với thợ may.
• Chuyện một vị khách Mỹ mang kiểu áo này về nước từ Anh (sẽ nói ở bài sau).

Dùng đúng chữ "thường được kể" thay vì "đã chứng minh" không làm câu chuyện kém hay đi. Nó chỉ giữ cho người kể không bị bắt lỗi.

Gợi ý từ xưởng may Mon Amie

Điều còn nguyên giá trị từ câu chuyện này là logic của người thợ: lễ phục phải trang trọng mà vẫn mặc được cả tối. Một bộ tuxedo may đo đúng chuẩn, ve bọc satin, thân gọn, các chi tiết trong tiêu chuẩn tuxedo, vẫn đi theo logic đó. Anh có thể tìm hiểu dịch vụ may đo tuxedo rồi đặt lịch thử tại showroom để chuyên viên tư vấn phom và vải theo dáng người.